گروه صنایع چوب و کاغذ ابوذر
مطالبی پیرامون صنایع چوب و کاغذ و زیر مجموعه های تبدیل مکانیکی و تبدیل شیمیایی چوب
صفحات وبلاگ
کلمات کلیدی مطالب

تاریخچه منبت کاری

چوب برای بشر، همواره جاذبه خاصی داشته است. تعداد انگشت شماری از آثار هنری وجود دارد که در آنها، توجه بیننده ابتدا بر روی جنس این آثار متمرکز شود. مردم عادی شاید قادر نباشند تفاوت چوب گیلاس را با چوب ماهون تشخیص بدهند، ام به هر حال نوعی دلبستگی غریزی و اشتیاق برای لمس چوب در بین آنها وجود دارد. پیشرفت صنعت، پلاستیک را جایگزین چوب کرده است، ولی به رغم استحکام و دوام بیشتر محصولات پلاستیکی، استقبال مردم از آنها چندان خوب نبوده است – مگر در مورد ضروری ترین اسباب و اثاثیه زندگی. به هر تقدیر استفاده از وسایل پلاستیکی فقط آن زمان افزایش یافت که صنعتگران توانستند ظاهر آنها را شبیه چوب بسازند. باری، اگر زمانی چوب آن قدر کمیاب و گران شود که در فروشگاه ها  اثری  از آن یافت نشود، جایگزین های آن، احتمالاً برای همیشه، نقش بازیگر دوم را در زندگی ما ایفا خواهند کرد، زیرا صمیمیت و گرمی چوب را ندارند و از این کیفیت بی همتای چوب، که مثل اشیای عتیقه، به مرور زمان بر زیباییش افزوده می شود بی بهره هستند.

 در تاریخ باستان، نخستین ابزار بشر، تکه ای سنگ بوده و احتمالاً یک تکه چوب نیز در این مقام افتخارآمیز با آن شریک بوده است. اگر چه چوب، دوام سنگ را ندارد ولی سبکی وزن و کارایی آن موجب شده تا در هر وسیله ای که جا به جا کردن و نقل و انتقال آن ضرورت داشته به کار رود .

متأسفانه، تعداد انگشت شماری از اشیاء چوبی کنده کاری شده، از دوران اولیه بشر باقی مانده است زیرا در اکثر نقاط جهان، چوب در طی یکی دو نسل می پوسد و از بین می رود. قدیمیترین نمونه ها احتمالاً مربوط به کشور مصر می شود که هوای گرم و خشک آن مانع از پوسیدگی این اشیاء بر اثر رطوبت شده است. مجسمه ی چوبی تقریباً یک متری، معروف به « شیخ آل بلِد» که در سال 1860میلادی در منطقه ی کارناک، مصر، کشف شد حداقل مربوط به 2500سال قبل از میلاد است و چهره اش به قدری آشناست که کارگران عرب به محض آن که در طی حفاری باستان شناسی آن را کشف کردند نام شیخ بر آن نهادند. این مجسمه در حقیقت می توانست مجسمه ی فردی با یک چوب دستی در حال پیاده روی باشد.

کنده کاری بر روی استخوان، عاج، شاخ، کهربا و گِل رس که قدیم تر از منبت کاری بر روی چوب است ما را قادر می سازد تا بسیاری از شکاف ها و ابهامات تاریخی را در این زمینه تکمیل کنیم زیرا هنرمندان این رشته ها احتمالاً از روش های مشابهی در کار سود برده اند. هنگامی که به برخی از این اشیای قدیمی نگاه می کنیم با کمال تعجب، به همان تکنیک هایی بر                           میخوریم که امروزه نیز منبت کاران از آنها استفاده می کنند. تنها تفاوت واقعی میان کنده کارها و حکاکان عصر حجر و همکاران امروزی آنها، در امکان دسترسی به ابزارهای فولادی قدرتمند است و اینکه منبّت کاران امروزی از تجربه ها و نبوغ همه ی پیشینیان خود الهام و راهنمایی می گیرند.

اکثر ما با زیبایی کلاسیک پیکر تراشی یونان آشنا هستیم. با اینهمه، عده کمی از این حقیقت با خبر هستند که تعداد زیادی از بهترین و بزرگترین مجسمه های معروف، از چوب های فاسد شدنی ساخته شده اند که اغلب با فلزهای گرانبها یا عاج مرصع، تزیین یا رنگ آمیزی شده اند. جهانگردان قرون اول و دوم میلادی، از بقایای صدها مجسمه ی چوبی خبر داده اند.

مذهب، دریا، و نیازمندیهای ضروری زندگی دست به دست هم داده و منبت کاری را در خاطره ی بشر زنده نگه داشته است. اگر نه اکثریت، ولی بسیاری از منبت کاران مشهور و قدیمی قرون وسطی، از مذهب الهام می گرفتند. زیرا سازمانهای مذهبی، در طی این دوران تاریک، که تقاضا برای کار منبت کاران بسیار کم بود منبت کاران، پیکره تراشان، و دیگر هنرمندان را به استخدام خود درآورده بودند.

تکنیک های پیکره تراشی و منبت کاری از طریق ساخت ابتدایی ترین قایق ها تا عظیم ترین کشتی های پارویی، به طرف مصنوعات دریایی رفت. قدیمی ترین مجسمه ی جلوی کشتی که تا امروز محفوظ مانده، سر اژدهای خوفناکی است که بر روی کشتی وایکینگها قرار داشته است. کشتی های با شکوه اسپانیایی، که غناعم و اموال مسروقه آمریکاییها را حمل می کردند نیز با کنده کاری های مختلفی که از سینه تا انتهای کشتی را در بر می گرفت تزیین می شدند. هنوز هم تعداد انگشت شماری از این کنده کاری های قدیمی سازنده ی مجسمه های جلو کشتی وجود دارند که با کار برای موزه ها و پارکها و تزیین بدنه ی قایقها، این حرفه را زنده نگه داشته اند.

در کتاب عهد عتیق نیز از مبلمان و اسباب و اثاثیه ی کنده کاری شده ذکری به میان آمده است. صرف نظر از سال های اخیر در تاریخ بشر، کنده کاری یکی از بخش های لازم و مکمل، و در عین حال ارزان، در زمینه ی ساخت مبلمان و اسبا واثاثیه ی منزل بوده است. زمانیکه منبت کاری قدیمی و از مد افتاده به حساب می آمد، صنعت مبل سازی، با حفظ کانون منبت کاران باعث اعتبار این هنر شد.

میکل آنژ و دوناتلو، قطعات چوبی بسیاری را برای کلیسا ها و قصر ها کنده کاری کردند. گرینلینگ گیبونز، کنده کار انگلیسی آلمانی تبار، مجموعه ی شگفت انگیزی از کنده کاری های زیبا، برای چارلز دوم و جورج اول، پادشاهان انگلیس، ساخته و تعداد بی شماری سفارش ها ی خصوصی آفریده که بسیاری از آنها برای آرشیتکتی بنام سرکریستوفررن درست شده بود. مهارت و استادی او در زمینه ی منبت کاری گلها، شاخه و برگ ها و میوه ها، احتمالاً هرگز همتایی نخواهد داشت. وی بعد از این که از طرف جورج اول به سمت استاد ممتاز کنده کاری برگزیده شد بر طبق رسم رایج، حکاکی بسیاری از طرح های اواخر عمرش را به شاگردانش واگذاشت.

در ایران نیز منبت کاری از قدیم رواج داشته است. مورخین، کنده کاری بر روی چوب را یکی از ارزشمند ترین هنر های سنتی ایران باستان، به ویژه از زمان استیلای عرب می دانند. در میان آثار سنگی شوش و تخت جمشید پاره ای کنده کاری روی چوب نیز دیده می شود. در زمان تیموریان این هنر به روش دوره های قبل و مغول ادامه داشته و انواع ضریح ها و منبر های منبت کاری شده ساخته می شده است که نمونه های چندی از آنها هنوز بر جای مانده است. اما اوج هنر منبت کاری در دوره ی صفویان بوده است و آثار این دوره به صورت درها، منبر ها، رحل های قرآن، ستون های چوبی اتاق، دسته ی خنجر، قاشق، چمچه های دوغ خوری و شربت خوری در اصفهان فراوان یافت می شود. هنر زیبای منبت در دوره ی زند و قاجار از رونق افتاد و ساختن اشیای کوچک تری مثل رحل و قاب آیینه، به جای در های منبت و قطعات بزرگ متداول شد. منبت کاری در عصر حاضر، همچون صنایع دستی دیگر، در گوشه و کنار کشور، به خصوص در شهر های گلپایگان و آباده به حیات خود ادامه می دهد. ابزار های اصلی کنده کاری و حکاکی از زمان فراعنه مصر تا امروز، به نحو شگفت انگیزی بسیار کم تغیر کرده است. در آن زمان نیز در هر جعبه ابزار، وسایلی چون تیشه، درفش، اسکنه (قلم)، مته، چاقو، اره ، چوب تراش و ابزار های نرم و هموار کننده شبیه سوهان و رنده یافت می شد. اما در مقطعی از تاریخ، شرق و غرب، هر کدام مسیر جداگانه ای را در زمینه ی تکامل ابزار ها بر گزیدند. در شرق، اره ها و دنده ها طوری طراحی شدند که وقتی آنها را به طرف خود می کشیدند عمل بریدن یا سایش انجام می گرفت. در صورتی که در غرب، از مدت ها پیش، این ابزار به گونه ای طراحی شده بودند که وقتی شخص آنها را از خود دور می کرد عمل برش یا سایش انجام می گرفت. بقایای ابزار هایی که از نوع کششی هستند – لیسه ی کوچک ، رنده های مخصوص، سوهان ها و بعضی ابزار شبیه به این ها – هنوز در غرب وجود دارند.

انتخاب چوب

کنده کارها، اصولاً از هر چوبی که در دسترس باشد استفاده کرده اند. این حالت وجود دارد که هر چوب، در جایی خاص مورد

استفاده قرار می گرفته است. با پیشرفت بازرگانی و تجارت، داد و ستد چوب های منحصر به فرد و کمیاب برای استفاده در کنده کاری هایی با مضامین مذهبی وسلطنتی رونق گرفت. اما مدت زیادی نیست که انواع چوب های غیر بومی، به نحو گسترده ای در دست منبت کاران قرار گرفته است. به رغم این که منبت کار در انتخاب چوب محدودیتی ندارد ضروری است که در هر مورد خاص، چوبی را انتخاب کند که برای آن کار مناسب باشد. برای مثال،چوب بلوط قرمز برای بشکه ی آب مناسب نیست زیرا رطوبت را از خود عبور می دهد اما چوب بلوط سفید برای این کار عالی است زیرا در مقابل آب بسیار نفوذ ناپذیر است.

برای ساختن ظروف چوبی مخصوص غذا از انتخاب چوب های که در تماس با آب وغذا ها طعم یا بوی مخصوصی می گیرند اجتناب کنید. چوب زبان گنجشک، راش، اکالیپتوس، چوب پنبه، خیار،ماگنولیا، مورد سبز، نیشکر و افرا از جمله چوب های مناسب برای ساختن ظروفی مثل کاسه و بشقاب هستند. همچنین چوب های گیلاس، غان، ماهون، انواع اقاقیا و گردو به خاطر زیبایی طبیعی شان در ساختن ظروف به کار می روند.

ویژگی ها ی ظاهری (بصری) از نظر منبت کاران شامل رنگ، بافت و پهنای نسبی رگه و بافت رگه ی آن است. چوب ها، رنگ های متنوع سفید، زرد، سبز، قهوه ای، خاکستری، سیاه و قرمز دارند.

بافت سطحی چوب ها که شامل انواع نرم براق (مثل چوب درخت مقدس خشب النبیا) ، نرم و ظریف(مثل چوب آبنوس و زیرفون و افرا) و رگه دار (مثل چوب ماهون، گردو، زبان گنجشک و بلوط) است.

ویژگی های فیزیکی چوب ها عبارت اند از: وزن، سختی، فرم رگها،کارایی، و مقاومت چوب در برابر ابزار و فشار دست.

نحوه ی خشک کردن چوب های تر

کُنده های درخت را با استفاده از کوره ، تابش امواج، یا جریان هوا خشک می کنند. استفاده از کوره یا تابش امواج در کارخانه انجام می گیرد ، ولی خشکاندن چوب با استفاده از جریان هوا را می توانید خود انجام دهید. مهم ترین اِشکال این روش آن است که لایه های بیرونی چوب خیلی سریع، ولی لایه های درونی آن خیلی آهسته خشک می شوند. همین موضوع باعث ایجاد ترک و شکاف در برخی چوب ها می شود و از ضخامت کُنده ی درخت می کاهد و آن را باریک می کند.

برای خشک کردن کُنده ی درخت، ابتدا پوسته ی آن را جدا کنید و ترک ها و شکاف ها را با موم، لاک یا بتونه پر کنید. کُنده را بالاتر از سطح زمین به صورتی قرار دهید که همه جای آن هوا بخورد. آن را در جایی بگذارید که از بارش باران، برف و تابش شدید آفتاب در امان باشد.

قرار دادن کُنده ی درخت در اتاقک زیر شیروانی (یا زیر زمین) خشک و گرم مناسب است. مواظب مقاطع کُنده باشید و اگر شکاف ها دوباره پدیدار شدند آن ها را مجدداً با لاک یا بتونه پر کنید.

در تعیین مدت زمان خشک شدن کُنده ی چوب عوامل مختلفی چون فشردگی چوب، مقدار آب آن، ضخامت چوب، درجه حرارت و رطوبت هوا موثرند. به طور کلی وزن چوب، زمان خشک شدن آن را مشخص می کند. بعضی از چوب ها در عرض یک سال خشک می شوند و برای برخی دیگر این زمان تا 4 سال طول می کشد. – مثلاً برای خشکاندن چوب بلوط قرمز، یا اقاقیای بنفش به چندین تابستان وقت احتیاج داریم.

 
چوب

چوب ماده ای است لیگنوسلولزی که از ساقه و شاخه و ریشه ی گیاهان چوبی به دست می آید و از سلول های عمدتاً دوکی شکل و تو خالی هستند که به موازات یکدیگر در راستای درخت قرار گرفته اند.

چوب طبیعتی پیچیده دارد. مثلاً چوب درخت بالزا، که فوق العاده شکل پذیر است جزو چوب های سخت محسوب می شود ولی چوب درخت شوکران که برای ستون خانه به کار می رود از انواع چوب های نرم به شمار می آید. از طرف دیگر درختان بلوط همگی چوب سخت دارند، ولی وقتی که تازه بریده شده اند در زیر ابزار کنده کاری مثل موم نرم هستند.

چوب به رقم ظاهر جامد و محکمش، زنده است و لایه های درونی آن رشد می کنند. بعضی اوقات این لایه ها پیچ و تاب می خورند و با دیگر لایه ها در هم می پیچند. اگر تنه ی درختی را از طول برش دهید سه قسمت اصلی در آن خواهید دید

1)   مغز چوب ( قسمت سخت آن )

2)   درون چوب (قسمت میانی )

3)   برون چوب ( قسمت بیرونی) که رنگ آن معمولاً از مغز چوب روشن تر است.

4)   پوست چوب

همین تنه ی درخت را اگر از عرض برش دهید و به مقطع آن نگاه کنید حلقه های متحد المرکزی می بینید که هر چه از مرکز دور می شوند بزرگ تر و بزرگ تر می شوند تا این که به پوست درخت می رسند. هر یک از این حلقه ها معادل یکسال از عمر درخت است. به همین دلیل با شمارش حلقه ها عمر درخت را محاسبه می کنند. این حلقه ها همچنین اطلاعاتی  در مورد رگه های چوب به ما می دهند – اگر رگه ها خیلی از هم باز باشند کنده کاری بر روی چوب مشکل و اگر رگه ها به هم چسبیده باشند برای کنده کاری خوب و مناسب است.                                                                                                     مغز چوب، که قسمت مرده ی آن محسوب می شود و هیچ نقشی جز استحکام بخشیدن به تنه درخت ندارد بهترین قسمت برای کنده کاری است. زیرا قسمت بیرونی چوب درخت، یعنی بخش زنده ی آن است که آب و مواد مختلف را از ریشه به سایر نقاط درخت می رساند و گاهی اوقات مواد نا محلول در آب، در این لایه ی چوب باقی می ماند و بر ابزارها تأثیر می گذارد. مثلاً چوب درخت ساج در لایه ی بیرونی خود مواد معدنی مختلفی دارد که ابزارها را به سرعت کند می کند.

مشکل دیگر، صمغ درخت است. این ماده ی چسبناک که در بعضی گیاهان وجود دارد به دو طریق مانع کار می شود:

1)   به ابزار ها می چسبد و عمل کندن چوب را دچار مشکل می کند.

2)   چوب را سنگین و سفت کرده و کار بر روی آن را دشوار می کند.

چوب منبت کاری باید دارای ویژگی های زیر باشد:

1)     محکم باشد

2)     بدون گره باشد

3)     ریزبافت باشد تا تراشه نکند

4)     راست تار باشد
 انتخاب ابزارها

در انتخاب ابزارها، کیفیت آنها مهمتر از شکل و اندازه شان است. قیمت انواع چاقو ها ، مغار ها و اسکنه ها و غیره بر حسب نوع فلزی که در آنها به کار رفته است فرق می کند. در مورد این که چه کشوری بهترین ابزار آلات کنده کاری را تولید می کند نظرها مختلف است ولی در میان کشورهای سازنده ی بهترین ابزار می توان به آلمان، انگلیس، ایتالیا، ژاپن اشاره کرد.

در کنده کاری علاوه بر ابزارهای خاص این رشته، احتیاج به برخی ابزارهای رایج نجاری مثل ارّه دستی، رنده، گونیا و متر فلزی داریم تا بتوانیم قسمت های اضافی تخته ای را که برای کنده کاری انتخاب کرده ایم برداریم و آن را به شکل و اندازه ی مطلوب در آوریم. علاوه بر اینها، به ارّه مویی ساده ( برای بریدن خمیدگی ها و انحنای لبه ها ) و مته ( برای ایجاد سوراخ ) احتیاج داریم. هر وسیله ی دستی برقی دیگر فقط برای سهولت کار است و جزو ابزار ضروری محسوب نمی شود.

چاقو ها

 احتمالاً همه کاره ترین ابزار ها هستند و در همه قسمت های کنده کاری – به جز جاهایی که باید گود برداری شود  به کار می روند. متأسفانه ، اکثر منبت کاران ارزش چندانی برای چاقو ها قا ل نیستند ، و این اشتباهِ محض است.

مغار

مهم ترین وسیله در هنر منبت کاری مغار است که وسیله ای برای تراشیدن چوب بوده و اندازه های مختلفی دارد . این

اندازه ها بر اساس پهنای مغار تعیین می شود .

1)     مغار کبریتی

نازک ترین مغار است که پهنای نوک آن یک میلی متر بوده و برای کندن سطوح صاف به کار می رود.

2)     مغار تخت ( صاف)

که از آن برای شیب دادن و کندن سطوح صاف استفاده می شود.

3)   مغار نیم باز 

که تیغ آن کمی انحنا دارد و برای ایجاد قوس و سطوح شیب دار به کار می رود.

4)   مغار گیلویی

برای ایجاد انحنا های عمیق به کار می رود.

5)   مغار شفره

مقطع نوک این مغار به شکل 7 است و برای ایجاد خط بین دو سطحی که نسبت به هم زاویه دارند ( عمود هستند ) به کار

می رود.

کلیه ی این مغار ها دارای نوع خمیده یا کج نیز هستند.

سوهان

از سوهان برای ساییدن چوب یا دیگر مواد منبت کاری استفاده می شود.

1)     سوهان دو سر صاف برای ساییدن محل گود

2)     سوهان دو سر کج برای صاف کردن محل گود

3)     سوهان همه ی پهلوی سه گوش برای تراش دادن و صاف کردن سطوح

4)     سوهان سه پهلوی صاف

5)     سوهان نیم گرد

6)     سوهان دم کاردی

7)     سوهان دم موشی که نازک و کوچک است و برای کار های خیلی ظریف به کار می رود

8)     سوهان گرد برای صاف کردن داخل سوراخ ( دایره )

چوب ساب

برای از بین بردن ناهمواری های زمینه یا گود کردن پایه به کار می رود.

چکش

برای ضربه زدن به انتهای مغار به کار می رود که نوع قدیمی آن چوبی بوده و نوع جدید آن از پلاستیک فشرده است.

روغن دان

جعبه دارای پنبه ی آغشته به روغن خوراکی یا پارافین که برای چرب کردن نوک مغار استفاده می شود .

سنگ نفت

برای تیز کردن نوک مغار به کار می رود.

گیره

برای ثابت نگه داشتن قطعه جهت اجرای عمل منبت به کار می رود.

کنده کاری مسطح

کنده کاری مسطح احتمالاً قدیمی ترین و ساده ترین نوع کنده کاری تزیینی است و در مقایسه با مجسمه سازی ، به مهارت کمتری نیاز دارد. برای این کار از روش های گوناگون همچون حکاکی بر روی چوب و گراور سازی و حکاکی تخت و منحنی استفاده می شود . برای کنده کاری یا منبت تخت که ساده ترین منبت است به چیزی بیش از یک چاقو و تکه ای چوب نسبتاً نرم مثل چوب کاج نیاز نیست. دلایل استقبال زیاد از این روش عبارتند از :

1)     سادگی آن در مقایسه با روش های دیگر

2)     سرعت کار بر روی چوب مسطح

3)     تنوع و گستردگی شکل ها ( که شامل طرح های هندسی و طرح های ساده می باشد )

کنده کاری به روش مثلثی

نوعی روش کنده کاری بر روی چوب مسطح است که در آن زمینه ی طرح با قاچ های مثلث شکل ( یا گود مانند ) به صورتی پر می شود که ضخیم ترین قسمت ، رأس مثلث باشد و نازک ترین قسمت قاعده ی آن.

به هر حال شکل مثلث در این روش کنده کاری اساس کار است ولی ابعاد اضلاع آن را می توان تغییر داد یا شکل آن را مثلاً به نیم دایره یا برگ نزدیک کرد.

ابزارهایی که در این نوع کنده کاری به کار می رود بسیار متنوع هستند و تجربه و سلیقه ی کنده کار در انتخاب آن ها مؤثر است. بسیاری از کنده کار ها از مغار های منبت استفاده می کنند ولی ابزار دست برخی از آن ها فقط چاقو های مختلف از جمله چاقوی جیبی است. شخص مبتدی ابتدا باید با چاقو ها تجربه بیََندوزد و بعد اقدام به استفاده از مغار های مختلف کند.

به طور کلی دو نوع چاقوی اساسی وجود دارد:

1)     چاقوی خط کشیدن و عمیق بریدن

2)     چاقوی لایه برداری

انواع کنده کاری به روش مثلثی

1)     مثلث های چند تایی

2)     مثلث های ترکیبی

3)     برش های v شکل یا لب مانند

4)     برش های یک سر

5)     مدل دایره ای و باد به زنی

کنده کاری منقوش یا خطی ( کنده کاری با ایجاد شکاف )

روش خطی ، روشی خاص در کنده کاری است که با ایجاد شکاف یا شیار در روی خطوط اصلی طرح انجام می گیرد. زمینه ی طرح اصلی به هیچ گونه گود برداری در همان حالت با قی می ماند.شیار ها می تواند هم به شکل v و هم به صورت u باشند.

برای ایجاد شیار می توان از ابزار های مختلف از جمله:

1)     مغار

2)     شفره

3)     گیلویی

4)     ...

استفاده کرد.

کنده کاری منحنی یا گود ( نوع خاصی از روش منقوش )

این تکنیک عمدتا در ساخت قالب های شیرینی پزی استفاده می شود. انواع مُهر های روی انگشتر ها نیز نمونه های بسیار رایجی از این نوع کنده کاری هستند. کنده کاری گود در واقع فرم منفی یا وارونه ی کنده کاری نقش برجسته است. یعنی اگر درون یک کنده کاری گود مقداری موم مذاب بریزیم نقش برجسته ی همین طرح بدست می آید. در کنده کاری گود انواع قلم ها،

مغار ها و چاقو ها به کار می رود. این نوع کنده کاری را می توان، هم چون کنده کاری بر روی مُهر ها، با عمق یکسانی انجام داد. مشکل ترین قسمت این نوع کنده کاری مربوط به بخش هایی از طرح است که باید عمیق تر از قسمت های دیگر باشند. در این گونه موارد مدل کوچکی از موم، گل رُس یا حتی خمیر نان که نقس برجسته ای از طرح ارا ه می دهد می توان کمک خوبی باشد.در حین انجام دادن کار، اگر نان نم زده و خمیر را با فشار به داخل پستی و بلندی های کنده کاری فرو کنید نقش

برجسته ای از کار کنده کاری گود خود به دست می آورید که راهنمای شما در هر مرحله از کار است به جای نان نم زده

می توانید از مواد دیگری مانند: موم و گل رُس نیز، استفاده کنید، اما این گونه مواد ممکن است به بعضی از چوب ها بچسبند.

کنده کاری کم برجسته ( کم عمق )

این روش گام منطقی بعدی در کنده کاری خطی است، با این تفاوت که در این جا زمینه طرح کنده می شود.

تمرین خوبی برای این نوع کنده کاری، طرح های هندسی یا گل و بته ای است که اغلب در حاشیه ی کمد ها، قفسه ها، یا قاب عکس ها و غیره تکرار می شود. طرح های پیچیده تر عبارتند از: طناب های گره خورده ، برگ های بلوط و افرا یا برگ های خار دار . طناب های گره خورده چشم شما را با طرح های در هم پیچیده و تو در تو آشنا تر می سازد .

کنده کاری برجسته ( عمیق )

این نوع کنده کاری نسبت به نوع قبلی عمیق تر است و تقریباً همه ی مسا ل و مشکلات کار مجسمه سازی را دارد. در بسیاری از موارد ، قسمت هایی از طرح را می توان آن چنان بر جسته کرد که کاملاً جدا از زمینه به نظر برسد.

 یکی از بخش های عادی در نقش برجسته ی عمیق، کنده کاری شکاف دار است که در آن طرح ، سراسر زمینه را می پوشاند و معمولاً در محل هایی که باید نور یا هوا عبور کند نصب می شود . در این نوع نقش برجسته ، اطراف سوراخ ها یا

شکاف هایی که در روی تخته ایجاد می شود نیز بایستی کنده کاری و تزیین شوند.

تفاوت کنده کاری نقش برجسته ی کم عمق با عمیق در این است که در نقش برجسته ی عمیق طرح با جزییات بیشتری        

پرداخت می شود و به واقعیت نزدیکتر است .

 انواع کنده کاری عبارتند از:

1)     کنده کاری نقوش تزیینی

2)     باسمه یا گراوور چوبی

3)     کنده کاری حروف

4)     کنده کاری بر روی درب

5)     ...

مجسمه سازی

اکثر کنده کاران مبتدی ترجیح می دهند ابتدا نقش برجسته را تجربه کنند بعد به مجسمه سازی بپردازند زیرا به نظر می رسد کار بر روی دو بعد ، خیلی ساده تر از کنده کاری بر روی سه بعد است. چنانچه تکنیک های مختلف قبلی را تمرین کرده باشید متوجه شده اید که هر چه قدر بخواهید طرح خود را بر جسته تر نشان دهید به همان میزان احتیاج بیشتری به شناخت و درک بهتر از فرم دارید. به همین خاطر است که اکثر کنده کار ها رغبت چندانی به مجسمه سازی ندارند.

برای بسیاری از افراد تجسم نمای سه بعدی طرحی که برای منبت انتخاب کرده اند مشکل است و در تجسم نما های جانبی و روبه رو دچار مشکل می شوند. کنده کار مبتدی نیز از این قاعده مستثنا نیست، ولی معمولاً خیلی تمایل دارد که در همان اوایل کار ، مکعبی چوبی بردارد و سر انسانی را بر روی آن کنده کاری کند و برایش بینی ، چشم ، دهان و گوش بگذارد. اما حاصل کار بی شک نه برای آن کسی که مدل شده است خوشایند خواهد بود نه برای خود کنده کار .

اکثر کنده کاران همین طور که به کار ادامه می دهند مشکل را در می یابند و هیچ میل ندارند بدون خطوط راهنما کار کنند. شما نیز چنانچه خود را در این مرحله یافتید ابزار هایتان را به زمین بگذارید و به سراغ گِل ، خمیر یا دیگر مواد نرم مجسمه سازی بروید و سعی کنید به کمک آن ها مجسمه ی خود را بسازید. این مواد چون بسیار نرم و انعطاف پذیرند برای تمرین مجسمه سازی بسیار مناسب اند و ترس از اضافه بریدن چوب را – که مشکل واقعی هنر کنده کاری است – بر طرف

می سازند .

بهترین روش برای شروع مجسمه سازی ، کپی کردن از مجسمه ای خوب و زیبا است . مهم نیست مجسمه از چه جنسی باشد – سفال ، گچ یا فلز – زیرا شما با اندازه گیری اجزای این مجسمه شبیه آن را روی چوب کنده کاری می کنید. ساختن چند مجسمه با این روش ، باعث می شود که اعتماد به نفس پیدا کنید و کم کم مهارت های لازم را به دست آورید. فقط به خاطر داشته باشید ساختن مجسمه ای از چوب از روی مدل غیر چوبی چندان عاقلانه نیست چرا که رگه های چوب شما را مجبور به حذف برخی جزییات می کند. همچنین گاهی اوقات احساس می کنید جزییاتی در وضعیت لباس یا حالت چهره هست که شما بهتر می توانید آن را مجسم کنید. به هر حال بعد از خاتمه ی کار ، اصول اخلاقی را فراموش نکنید و در پایین مجسمه حک کنید

(( کپی از .......... )) و نام خود را پس از آن ذکر کنید.

مجسمه سازی با روش تراشیدن

کسی که از مراحل ابتدایی مجسمه سازی هراس دارد بهتر است این کار را با روش تراشیدن آغاز کند . اکثر کنده کار ها ، روش تراشیدن را بدین خاطر که آنها را از قواعد و قوانین رایج کنده کاری آزاد می کند می پسندند. مجسمه هایی که به این روش ساخته می شوند معمولاً کوچک هستند و با یک چاقو می توان تمام مراحل کار را بر روی آنها انجام داد . بیشتر این گونه کار ها جزییات ندارند. تفاوت بین مجسمه سازی و تراشیدن در اندازه و ابزار کار است. ابزار کار مجسمه سازی در این روش ، فقط تکه ای چوب و تعدادی چاقو است. در زمان گذشته ، این نوع مجسمه سازی شهرت و خوشنامی چندانی نداشت ، ولی امروزه آثار مکتوب و شاهکار های استادان بزرگ این رشته باعث شده است که این نوع از مجسمه سازی نیز صاحب اعتبار هنری شود و در میان کنده کاران رواج یابد.

برای ساختن مجسمه به این روش ، معمولاً از چوب کاج سفید ، شمشاد ، سپیدار ، سرو ، و چوب قرمز استفاده می کنند ، زیرا این چوب ها خوب بریده می شوند و کار با آن ها آسان و قیمت شان مناسب است و در دسترس هستند. البته بعد از کسب تجربه در این زمینه ، تقریباً از هر نوع چوبی که برای کنده کاری مناسب باشد می توانید استفاده کنید ، ولی باید به خاطر داشته باشید که در این روش مجسمه سازی چوب همواره در یک دست شماست و با دست دیگر مشغول تراشیدن آن هستید ؛ بنابراین هر چه چوب سخت تر باشد به همان میزان تراشیدن آن سخت تر می شود و چنان چه دستتان لیز بخورد و در روی چوب منحرف شود ضایعه بیشتری ببار خواهد آورد.

انواع مجسمه های چوبی

1)     آویز لباس

2)     گوی و زنجیر

3)     قاشق و ملاقه ی آشپزخانه

4)     خرس

5)     مهره های شطرنج

6)     جواهر آلات چوبی

7)     طرح های از سایه

8)     ...    

پیکر تراشی با استفاده از کُنده ی درخت

برای این نوع کنده کاری ابتدا باید کُنده ی دلخواه خود را پیدا کنید و بگذارید تا خوب خشک شود و برای کنده کاری آماده گردد. حتی المقدور سعی کنید کُنده ای انتخاب کنید که شکل و ابعاد آن به موضوع طرح شما نزدیکتر باشد. اگر قرار است پرداخت روی کار شفاف باشد ، رگه های چوب ، رنگ و بافت آن مهم است. در غیر این صورت از هر نوع چوب بادوام و پایداری می توانید استفاده کنید.

در مواقعی که قصد داریم پیکره های با ابعاد بزرگتر از حد طبیعی بسازیم داشتن تصویری با همان ابعاد بسیار مفید است ، ولی مدلی که با گچ بر روی دیوار کشیده شود نیز کفایت می کند.

بعد از کشیدن طرح بر روی کُنده ی چوب ، باید چوب های اضافی را از اطراف خطوط اصلی طرح بتراشیم. برای این کار

می توانیم از ارّه های برقی سبک نیز استفاده کنیم. و بالاخره با استفاده از مغار و چکش، یا شیشه ی مجسمه سازی ، شکل مجسمه کامل می شود.

بافت سطحی پیکره را می توان به اشکال مختلف انجام داد – مثلاً می توانیم آن را به همان صورتی که با ارّه برقی تراش

داده ایم رها کنیم یا با استفاده از ابزار و مغار های مختلف، آن را به طور کامل و دقیق پرداخت کنیم. به هر حال اگر سطح مجسمه خیلی صاف و صیقلی شود بیم آن می رود که شبیه مجسمه های فلزی یا پلاستیکی به نظر به رسد.

در کنده کاری بر روی کُنده ی درخت ، بروز شکاف و ترک در روی کار اجتناب ناپذیر است ولی از جاذبه ی کار نمی کاهد. اگر مایلید ترک یا شکاف را پر کنید بهتر است بتونه یا مواد پر کننده ای به کار برید که تحت فشار متراکم می شوند زیرا این مواد بر اثر تغیرات درجه ی حرارت ، رطوبت هوا یا مرور زمان خود به خود موجب ترمیم ترک خوردگی یا شکاف می شوند. بتونه های سفت یا گذاشتن چوب توی شکاف ها موجب بیشتر شدن ترک یا شکاف می شود.

اگر قصد دارید پیکره را در فضای باز و در معرض نور آفتاب قرار دهید ، بهتر است آنرا رنگ بزنید تا از فرسودگی ناشی از عواملی چون دما و رطوبت محفوظ بماند. اگر قرار است کار در فضای بسته مورد استفاده قرار گیرد ، از هر نوع پرداختی

می توانید استفاده کنید .

منبت کاری با ماشین های پیشرفته کامپیوتری

ماشین PROGRESS پیشرفته ترین دستگاه منبت کاری در دنیا می باشد . این ماشین ترکیبی از اطمینان و سرعت می باشد که توسط کامپیوتر کنترل شده و به صورت تمام اتوماتیک عمل می کند .

قابلیت کپی کردن اجسام ساخته شده را دارد و دو برابر قابلیت ماشین های استاندارد و دیگر خانواده های آندورنی را دارد .

مراحل کار منبت کاری

یک کار منبت می تواند به شکل یک گل ساده در حاشیه ی قاب عکس یا ترکیب پیچیده ی گل ها و حیوانات در یک صندلی ،میز  یا بوفه باشد. در هر حالت مراحل کار یکسان است.

1)   ایجاد فرم اولیه

فرم اولیه برای شروع کار خواه یک قطعه از صندلی یا یک قطعه چوب صاف باشد، به وسیله منبت کار ساخته می شود. منبت بر روی این فرم اولیه انجام می گیرد.

2)   ترسیم طرح منبت

طرح منبت که یا نشأت گرفته از ذهن هنرمند است و یا در طرحی جداگانه وجود دارد، بر روی سطح کار انتقال داده می شود.

انتقال طرح بر روی سطح کار به سه طریق امکان پذیر است:

-          ترسیم طرح به طور مستقیم بر روی سطح کار

-          قرار دادن کاربن در حد فاصل طرح و سطح کار و انتقال طرح بر روی سطح کار

-          روغن اندود کردن کاغذ طرح دار و ترسیم آن بر روی سطح کار

3)   منبت کاری یا عملیات تراش

پس از انتقال طرح بر روی سطح کار ، قطعه کار را بر روی گیره می بندیم و آنگاه:

-          ابتدا با مغار شفره خطوط محیطی طرح را مشخص و از زمینه جدا می کنیم .

-          سپس با مغار راست ، زمینه کار را به نحوی پایین می بریم که سطح گود شده در سراسر زمینه یکسان باشد .

-          بعد با مغار های مختلف و با توجه به تناسب طرح از نظر انحناء خطوط راست و منحنی ، گودی و برجستگی منبت کاری ادامه می یابد .

در منبت کاری با یک دست مغار و با دست دیگر چکش را نگاه می داریم . میزان براده یا چوب برداری با تنظیم زاویه نوک مغار خواهد بود . برای بار برداری و کندن زمینه از ضربات چکش به دسته مغار استفاده می کنیم و هنگام منبت کردن طرح اصلی با هر دو دست مغار را نگاه می داریم .

پس از اتمام منبت کاری ( کنده کاری ) که به دقت و ظرافت خاصی نیاز دارد و هنرمندان منبت کار با حوصله این کار ظریف را انجام می دهند ، سطوح کار با سمباده بسیار نرم ، صاف و صیقلی شده و تراشه ها از بین برده می شود .

پس از مرحله سمباده زنی و پرداخت ظریف ، عملیات رنگ آمیزی با روغن یا پلی استر و یا رنگ روغنی انجام می گیرد .

مطالب اخیر:
دوستان من:
کدهای اضافی کاربر :